H I S T O R I A B I Ż U T E R I I
Udokumentowana historia jubilerstwa sięga aż 2700 lat przed naszą erę.
Przykładem są bransoletki wykonane z meteorytów, które można zobaczyć w muzeum w Częstochowie.
Na zdjęciu widać naszyjnik z trylobitów wykonany przez Indian. Mapka poniżej przedstawia miejsce jego znalezienia.
Jeżeli posiadają Państwo materiały dotyczące ogólnie pojętej historii biżuterii bardzo proszę o podzielenie się ze mną informacjami.
Trylobity w folklorze stanu Utah
MICHAEL E. TAYLOR1 I RICHARD A. ROBISON2
1 U.S. Geological Survey, Waszyngton, D.C. 20244
2 University of Kansas, Lawrence 66045
WSTĘP
Dobrze zachowane okazy Elrathia kingii (Meek) są znajdowane w Wheeler Formation (Formacji Wheeler) z okresu średniego kambru na wschód od Antelope Spring (Źródła Antylopy) w Wheeler Amphitheater (Amfiteatrze Wheeler), House Range, Millard County w Utah (Hrabstwie Millard w stanie Utah) (rys. 1). Okazy są pospolite w zachodniej części stanu Utah (Robison, 1964), ale okolice Antelope Spring są unikalne dostarczając segmentowanych, o ciemno zabarwionych grzbietach egzoszkieletów mających gruby osad włóknistego kalcytu na spodnich powierzchniach (Bright, 1959). Wtórny kalcyt wzmacnia skamieniałość tak, że okazy dają się łatwo wydobyć ze skały macierzystej lub są uwalnianie z niej pod wpływem zewnętrznych warunków pogodowych.
Wielka obfitość, doskonały stopień zachowania i łatwość wydobycia okazów ze skały macierzystej spowodowały, że Elrathia kingii stał się popularny zarówno wśród zawodowych zbieraczy skamieniałości, jak i amatorów. Fotografie Elrathia kingii z Wheeler Amphitheater były szeroko publikowane w podręcznikach, i popyt na takie okazy jest obecnie dostatecznie duży, by popierać ich eksplorację na małą skalę przez osoby prywatne. Trylobit jest popularny pomiędzy rockhounds, co niewątpliwie zostało wywołane opublikowaniem popularnych artykułów na temat zbierania skamieniałości w Wheeler Amphitheater (na przykład Beckwith, 1931; Robison, 1970; Dickerson i Dickerson, 1972).
Niektóre historyczne zapisy sugerują, że Elrathia kingii był zbierany w Wheeler Amphitheater i używany do wyrobu amuletów przez Indian Pahvant Ute z Doliny Sevier (Sevier Valley) w stanie Utah. Poniższe opowiadanie rzuca interesujące światło na badania trylobitów kambryjskich z Wielkiej Kotliny.
NASZYJNIK BECKWITHA
Frank Asahel Beckwith mieszkał w Delcie w stanie Utah od
roku 1913 aż do swojej śmierci w 1951. Beckwith , bankier,
później edytor Kroniki Hrabstwa Millard, spędził wiele wolnego
czasu przemierzając pustynne regiony na zachodzie Utah,
studiując geologię i historię miejscowych Indian - Pahvant
Ute. Pomimo braku akademickiego wykształcenia był utalentowanym
przyrodnikiem.
Beckwith, który podczas wypraw zbierackich służył jako przewodnik
Charlesowi E. Resserowi, Teiiciii Kobayashi, Riuji Endo
i innym geologom, okazyjnie odwiedzającym zachodnią część
stanu Utah, był obznajomiony z bardziej pospolitymi miejscowymi
skamieniałościami. W uznaniu dla umiejętności Beckwitha
jako zbieracza skamieniałości, Charles E. Resser, z Instytutu
Smithsonian, nazwał w 1931 od jego nazwiska [merostome]
z średniego kambru Beckwithia typa.
Po swojej śmierci Beckwith zostawił sporą osobistą bibliotekę,
duży zbiór skamieniałości, indiańskie artefakty, fotografie
i obszerne notatki z obserwacjach poczynionych podczas swoich
podróży. Poniższe opowiadanie jest oparte w dużej mierze
na informacjach z nieopublikowane-go rękopisu Beckwitha
(1934) i krótkiej relacji opublikowanej w rzadkiej teraz
książce (Beckwith, 1947). Drugi rękopis Beckwitha, zawierający
nieznacznie zmodyfikowaną wersję opowiadania, został opublikowany
w 1975.
Rys.1 Mapa wskazująca położenie miejsc
na zachodzie Utah, które są omawiane w tekście.
Czarny prostokąt we wstawce pokazuje fragment większej mapy.
Podczas wyprawy zbierackiej we wczesnych
latach 1900 w pobliżu Deseret w stanie Utah, Frank Beckwith
rozkopał miejsce indiańskiego pochówku i znalazł pojedynczego
trylobita we wnętrzu klatki piersiowej indiańskiego szkieletu.
Beckwith rozpoznał trylobita jako Elrathia kingii (Meek)
ze skał z okresu średniego kambru, które pochodziły z Wheeler
Amphitheater w północnej części House Range.
Trylobit z mogiły został przewiercony przez część głowową
i, zawieszony na rzemieniu, najwyraźniej był noszony przez
Indianina na szyi. Beckwith był ogromnie zaintrygowany sposobem
wykorzystania trylobita przez Indian i zapytał młodego Josepha
J. Pickyavit czy cokolwiek wie o tym. Joseph Pickyavit rozpoznał
trylobita jako timpe khanitza pachavee. Tak nazywano trylobity
w skale macierzystej i oznacza to, według Beckwitha, "mały
wodny żuk jak kamień w domu". Przy innej okazji Beckwith
zadał to samo pytanie odwiedzającemu go bratu Josepha, Tedfordowi
N. Pickyavit. Oprócz tego Beckwith ofiarował Tedfordowi
trylobita odzyskanego z indiańskiego grobu. Tedford rozpoznał
wydobyty ze skały macierzystej okaz i nazwał go shugi-pits
napa t'schoy, co oznacza "rzeczy jak paciorki na stopie
jaszczurki".
Beckwith spytał Josepha Pikyavit do czego weenoonse, starsi
Indianie, używali trylobitów. Pickyivit odpowiedział: "Chronią
ciało, Beckwith; pomagają na dyfteryt, bolące gardło, wiele
chorób. Starsi nosili je jako naszyjnik - chroniły przed
postrzałem gdy go mieli na sobie - przynajmniej przez jakiś
czas".
Niektórzy pionierzy, osadnicy w zachodnim Utah, najwyraźniej
również znali związki pomiędzy Indian Pahvant i trylobitami.
W rozmowie między Beckwithem i Thomasem W. Cropperem z Hinckley
w stanie Utah, Cropper opowiedział, że w końcu XIX stulecia
grupa Indian z Doliny Sevier pochwyciła rodzinę imigrantów
z Tooele, zabrała im konie i pozostawiła w odległości kilku
mil od pionierskiej osady Deseret. Wtedy, jak podaje przekaz,
obawiając się represji ze strony osadników, Indianie wycofali
się do Antelope Spring aby nazbierać trylobitów "by
chroniły ich od ran zadanych przez kule białego człowieka".
Prawdziwość opowiadania Croppera jest niepewna, szczególnie
że Indianie najwyraźniej opuścili wzmiankowany obszar wkrótce
po incydencie bez jakiegokolwiek pościgu ze strony osadników.
Jednakże to opowiadanie pokazuje, że związki pomiędzy Indianami
Pahvant Ute i trylobitami były utrwalone w miejscowej tradycji.
Na prośbę Beckwitha, Tedford Pikyavit zgodził się zrobić
naszyjnik zgodnie z tradycją i wykonał go w 1931 roku dla
Beckwitha za $2.50. Naszyjnik (rys.2) składa się z 13 okazów
Elrathia kingii, każdy przewiercony przez część głowową
i umocowany na rzemieniu z surowej skóry. Pomiędzy trylobitami
umieszczono ręcznie uformowane gliniane paciorki ufarbowane
albo na czerwono, albo na ciemno-brązowo lub zielono. Dwa
ozdobne chwosty są wykonane z włosia końskiego. Tedford
Pickyavit powiedział Beckwithowi, że zgodnie ze starą tradycją
paciorki były robione z wypolerowanych kamieni z przewierconymi
otworami do nawlekania na rzemień.
Próbując zweryfikować związek pomiędzy trylobitami i prehistorycznymi
Indianami, skontaktowaliśmy się z archeologami zajmującymi
się prehistorią Wielkiej Kotliny na Uniwersytecie Utah,
w Sekcji Antycznej na Wydziale Historii Stanu Utah (University
of Utah, the Antiquities Section of the Division of State
History of Utah), i Instytutu Smithsonian. Żaden ze specjalistów
nie znał danych naukowych, które potwierdziłby opowieść
Beckwitha. Niemniej jednak, zapiski pokazują Beckwitha jako
godną zaufania osobę o surowych zasadach, i nie ma powodu
by wątpić w dokładność jego sprawozdania o przewierconym
trylobicie w klatce piersiowej Indianina ekshumowanego w
pobliżu Deseret. Niestety, datowanie indiańskiego pochówku
jest nieznane.
Trylobity zostały odkryte w Antelope Spring przez członków
[King Survey - być może wyprawy mierniczej C. Kinga ]w późnych
latach 1860 (Meek, 1870). Ta data jest prawdopodobnie najwcześniejszym
okresem, w którym biali ludzie mogliby powiedzieć Indianom
Pahvant Ute o trylobitach. Nie wiadomo, czy Indianie wiedzieli
o stanowisku trylobitów w okolicach Antelope Spring przed
1860 rokiem, chociaż sprawozdania braci Pickyavit mogą wskazywać
że tak. Beckwith osobiście uwierzył, że związki pomiędzy
Indiami i trylobitami istnieją od setek lat.
Prehistoryczny związek między trylobitami a Indianami Pahvant
Ute byłby interesujący jeśli można by go zweryfikować. Nazwa
trylobitów w skale macierzystej używana przez Indian Pahvant,
timpe khanitza pachavee, sugeruje, że Indianie rozpoznali
organiczne pochodzenie skamieniałości. Dolina rzeki Sevier,
ziemia przodków Indian Pahvant, znajdowała się blisko nizinnego,
bagnistego obszaru w delcie rzeki Sevier dopóki projekt
melioracji ziemi we wczesnych latach XX wieku nie spowodował
zmiany kierunku wody dla nawadniania i osuszenia dużych
obszarów ziemi dla potrzeb rolnictwa. Do tej pory, Indianie
Pahvant zbierali korzenie i polowali na wodne ptaki na bagnach
i w ich okolicach. Styl życia przynajmniej częściowo związany
z habitatem bagiennym dawał Indianom Pahvant wiele okazji
do obserwacji wodnych owadów. Ogólne podobieństwo niektórych
wodnych owadów i Elrathia kingii mogłoby stanowić źródło
pochodzenia nazwy timpe khanitza pachavee.
Specjalistyczny katalog prezentów reklamował niedawno naszyjnik
z oprawionym w srebro Elrathia kingii jako " naturalne
piękno z starożytnej przeszłości zaprojektowany dla twojej
przyszłości" (American Express Company, 1974, str.
23). Reklamodawca nie zorientował się, że "twoja przyszłość"
zawierałaby ochronę przeciw chorobom i postrzałom! "To
działa przynajmniej przez jakiś czas".
PODZIĘKOWANIA
Naszyjnik z trylobitów Beckwitha pokazany na rys. 2 jest
własnością Pani Atheny B. Cook. Pani Susan B. Dutson dziękujemy
za zezwolenie na sfotografowanie naszyjnika i za inspirujące
dyskusje o jej dziadku, Franku A. Beckwith. Doceniamy również
wkład Pani Marthy Stewart, Bibliotekarza Badacza (Research
Librarian) z Towarzystwa Historycznego Stanu Utah.
|